O autorze
Ewa Grenda jest Prezesem Zarządu Związku Innowacyjnych Firm Farmaceutycznych INFARMA oraz dyrektorem regionalnym kierującym lokalnymi oddziałami Grupy Roche w 11 krajach europejskich. W latach 2005 - 2015 pełniła funkcje dyrektora generalnego firmy Roche Polska. W latach 2011-2013 odpowiadała także za zarządzanie siedmioma dodatkowymi rynkami w regionie. Pracę w firmie Roche Polska rozpoczęła w 1991 roku, początkowo jako przedstawiciel medyczny, pełniąc przez lata wiele różnych funkcji w strukturze organizacji. Ewa Grenda jest absolwentką Wydziału Biologii Uniwersytetu Gdańskiego. Po skończeniu studiów przez kilka lat pracowała naukowo i dydaktycznie.

Od czerwca 2014 r. pełni funkcję prezesa zarządu Związku Pracodawców Innowacyjnych Firm Farmaceutycznych INFARMA.

Ewa Grenda jest Przewodniczącą Platformy Farmaceutycznej przy Pracodawcach RP, powstałej we wrześniu 2014.

Odpowiedzialne wsparcie innowacji to klucz do sukcesu

fot. Roche
W piątek 18 września pomiędzy polskim Ministerstwem Finansów a Europejskim Bankiem Inwestycyjnym podpisane zostały umowy, na mocy których Polska otrzyma kredyty w kwocie 940 mln euro. Pieniądze te mają być przeznaczone na finansowanie innowacji oraz sektora badań i rozwoju.

To bardzo dobre wieści, gdyż subsydiowania wspomnianych celów w Polsce nigdy dość, a wszelkie działania wspierające rozwój innowacyjności i sektor B+R powinny być w naszym kraju priorytetowe. Pożyczonym kapitałem musimy jednak dysponować z rozsądkiem mając na uwadze różne bariery, zarówno technologiczne jak i mentalne, które sprawiają, że Polska wciąż znajduje się w gronie „umiarkowanych innowatorów”.



W pierwszym wpisie na moim blogu przytoczyłam przykład Francji jako państwa, które dzięki wprowadzeniu odpowiednich regulacji i ulg podatkowych, w stosunkowo krótkim czasie wspięło się na szczyty europejskich rankingów innowacyjności. Jednakże przyjaznych i nowoczesnych systemów wsparcia sektora B+R nie trzeba szukać daleko na zachodzie Europy. Wystarczy spojrzeć choćby na naszych sąsiadów z Czech czy Litwy, gdzie przedsiębiorcy mogą liczyć na wysokie ulgi, sięgające odpowiednio 200% i 300 % kwalifikowanych kosztów działalności badawczo-rozwojowej. W Polsce oczywiście też istnieją ulgi podatkowe, zachęcające firmy do inwestowania w badania i rozwój, jednak ulgi te promują bardziej nabycie i implementację innowacyjnej technologii, niż opracowanie i wdrożenie jej na miejscu. Planowane zmiany przewidują wprowadzenie dla przedsiębiorców możliwości odliczenia od podatku 26% kosztów działalności badawczo-rozwojowej przy jednoczesnym odliczeniu 100% kosztów od podstawy opodatkowania. Taki system w połączaniu z grantami finansowymi pochodzącymi ze środków UE mógłby stać się jednym z bardziej konkurencyjnych w naszym regionie. Według analityków już po 5 latach funkcjonowania takiego systemu polski budżet zacząłby odnosić realne korzyści.

Duże nadzieje na zmianę sytuacji, przynajmniej w zakresie pokonywania barier prawnych i fiskalnych, wiąże się także z przyjętym w ubiegłym roku Programem Rozwoju Przedsiębiorstw do 2020 roku, skupiającym szczególną uwagę na tzw. inteligentnych specjalizacjach, czyli różnych obszarach, w których identyfikuje się wyjątkowy potencjał innowacyjności. W spisie Krajowych Inteligentnych Specjalizacji (KIS) pierwszą kategorią na liście jest „Zdrowe społeczeństwo”. Wśród trzech wymienionych w ramach tej kategorii inteligentnych specjalizacji znajduje się m.in. wytwarzanie produktów leczniczych. Nie powinno to dziwić w sytuacji gdy przemysł farmaceutyczny jest jedną z trzech najbardziej innowacyjnych branż na świecie. Z drugiej strony, ściślejszym regulacjom podlega tylko przemysł lotniczy. Dlatego tak ważne jest stworzenie przejrzystych przepisów i przyjaznego otoczenia biznesowego dla projektów badawczo-rozwojowych z zakresu wytwarzania nowych farmaceutyków. Celem nadrzędnym wszystkich grup interesariuszy powinno być maksymalne skrócenie czasu upływającego od opracowania wynalazku – potencjalnego nowego leku – do udostępnienia go pacjentowi, z uwzględnieniem wszystkich etapów testowania jakości i bezpieczeństwa takiej terapii. W aktualnym spisie KIS obszar badań i rozwoju produktów leczniczych na razie obejmuje tylko badania do fazy przedklinicznej włącznie.

Poza koniecznością wprowadzania odpowiednich regulacji i zachęt podatkowych dla przedsiębiorców wciąż sporą barierą rozwoju polskiej innowacyjności jest wzajemna nieufność pomiędzy środowiskiem akademickim a biznesem. I być może powtórzę tu oczywistość ale budowanie dialogu na linii nauka-biznes i wprowadzanie narzędzi usprawniających ten dialog jest równie ważne jak proinnowacyjny ekosystem prawny. Prace badawczo-rozwojowe nad potencjalnym kandydatem na lek to projekty bardzo kompleksowe, wymagające zaangażowania specjalistów z wielu dziedzin. W praktyce nie jest możliwe by jeden podmiot zrealizował samodzielnie tego typu przedsięwzięcie. W Europie Środkowej coraz popularniejszy staje się model tzw. otwartych innowacji, stawiający na wymianę doświadczeń i know-how pomiędzy przedsiębiorcami, instytutami badawczymi czy start-upami. Raport „Badania i Rozwój w Polsce 2015” przygotowany przez Deloitte donosi, że 68% przedsiębiorców doskonale zdaje sobie sprawę z tego, iż do realizacji projektów badawczo-rozwojowych niezbędna jest współpraca. Jednakże, aż połowa ankietowanych przedsiębiorstw przyznaje, że do współpracy ze stronami trzecimi przystępuje tylko z powodu tego, iż kooperacji z innymi podmiotami wymaga system wsparcia. Z kolei wśród polskich uczelni i instytutów badawczych wciąż można spotkać się z mało innowacyjnym podejściem typu „współpraca z biznesem to już nie nauka” lub co gorsze „chętnie weźmiemy grant na badania ale chcemy zachować zupełną autonomię w ramach tych badań”. Niestety, ale są to przykłady, których osobiście doświadczyłam.

Nie ma na świecie idealnego systemu wspierania innowacyjności, a na jej poziom w danym regionie czy kraju wpływa wiele czynników. Połączenie wszystkich składowych w efektywny system zarządzania innowacją i wspierania badań i rozwoju to zadania trudne ale nie niemożliwe. Dlatego wierzę, że wszelkie fundusze będą dysponowane odpowiedzialnie a zmiany prawne wprowadzane w sposób przemyślany, zwłaszcza jeżeli myślimy o badaniach i rozwoju nowoczesnych leków, a przede wszystkim bezpieczeństwie pacjentów.

źródła:
1. Program Rozwoju Przedsiębiorstw do 2020 roku, link, dostęp 27.09.2015
2. Krajowe Inteligentne Specjalizacje, link, dostęp 27.09.2015
3. Raport „Badania i Rozwój w Polsce 2015”, link, dostęp 27.09.2015